#16 BỆNH ÁN HẠC TẤT PHONG

Bệnh nhân: Nguyễn Thành Nh 13 tuổi học sinh.
Vọng: Người ốm, sưng ở đầu gối, không đi đứng được.
Văn: Hơi thở và tiếng nói nhỏ yếu vì đau nhức.
Vấn: Người nhà bệnh nhân khai cách đây 1 tháng, triệu chứng ban đầu là nóng sốt, đau sưng các khớp cổ chân, đau cứng cả khớp bàn chân dần đến hai đầu gối, một bên sưng nhiều, một bên sưng ít, bệnh nhân bắt đầu không đi đứng được. Đầu gối bên trái sưng to và cơ bắp chân bắt đầu teo nhỏ dần, đã điều trị Tây y bệnh không thuyên giảm. Nên đến xin điều trị đông y.
Thiết mạch: Trầm huyền sác.
Quy nạp bát cương: Lý thực nhiệt.
Quy nạp hội chứng bệnh lý: Căn cứ triệu chứng và mạch thì bệnh này lúc đầu cảm nhiễm phong thấp, do thất trị nên truyền vào túc thiếu dương kinh và túc quyết âm can kinh. Mạch huyền sác là chủ mạch của can đởm. Đầu gối lại là chỗ kinh mạch của can đởm đi qua, vòng quanh khoeo chân đi xuống bắp chân. Lúc mới phát bệnh thì bệnh nhân có sốt rồi đau sưng các khớp cổ chân, khớp cổ tay. Vì thất trị để phong thấp tà truyền vào túc thiếu dương và túc quyết âm, phong thấp tà úng tắc hoá thành thấp nhiệt mà can kinh phải thụ bệnh nên phát sinh đầu gối sưng đau, bắp chân bắt đầu teo; chứng này nếu trị không hết thì hai chân sẽ teo cơ giống như chân hạc, tiểu tiện nóng gắt nên mới gọi là hạc tất phong.

Xử phương: Do can kinh bị thấp nhiệt làm sưng đầu gối, hai chân không co duỗi được, phải dùng phương pháp tả can hoả, lợi tiểu, trừ thấp nhiệt, dùng bài Long đởm tả can để trừ can kinh thấp nhiệt:

Long đởm thảo

12g

Sài hồ

8g

Hoàng cầm rửa rượu

8g

Xa tiền tử

12g

Sinh địa

12g

Mộc thông

8g

Trạch tả

8g

Đương quy

8g

Chi tử sao

8g

Sắc cho uống 3 thang, các khớp và đầu gối bớt sưng, bớt đái gắt nóng.

Ngoài dùng rau Giấp cá giã nhuyễn xào giấm bó hai đầu gối. Điều trị theo phương pháp như trên trong 5 ngày thì hiện tượng sưng gối, đái gắt bớt nhiều. Đổi dùng thang Mộc qua phòng kỷ gia giảm:

Mộc qua

8g

Phòng kỷ

8g

Ngưu tất

8g

Ngũ gia bì

6g

Thiên niên kiện

6g

Lá lốt

10g

Ý dĩ

20g

Phục linh

8g

Xuyên khung

6g

Cho uống 9 thang thì các khớp chân, đầu gối hết sưng, nhưng còn mỏi, đi đứng ăn uống bình thường, tiểu tiện bình thường.
Xem lại mạch thấy đi trầm hoãn dùng thang bổ trung ích khí gia:
Mộc qua                                              8g                    Ý dĩ                                           20g
Phòng kỷ                                            6g
Cho uống 6 thang nữa bệnh nhân bình phục, cho xuất viện.
Biện luận: Chứng này sở dĩ phát sinh là vì cảm phải phong thấp thất trị truyền kinh vào túc thiếu dương và túc quyết âm, phong thấp tà úng tắc can đởm kinh mạch hoá nhiệt cho nên đầu gối sưng to đau nhức, không đi đứng được, căn cứ theo mạch và chứng do thấp tà uất kết lượng khí huyết không lưu thông lợi xuống hạ chi mà phát sinh ra đái gắt lượng nước tiểu ít, hạ chi bị teo cơ dần dần. Nên trước dùng thang Long đởm tả can để khu trừ can kinh thấp nhiệt, đồng thời dùng rau Giấp cá giã nhỏ xào giấm, bó hai đầu gối để trừ thấp nhiệt kết tụ sinh sưng. Kế tiếp dùng thang Mộc qua Phòng kỷ gia giảm có công năng trừ thấp, sau cùng khi bệnh đã lui dùng thang Bổ trung ích khí gia Mộc qua, Phòng kỷ, Ý dĩ để bồi dưỡng cơ bắp hạ chi bị teo, bệnh nhân hết bệnh trở lại bình thường.