#21 BỆNH ÁN KIẾT LỴ TIẾT TẢ

(Kiết lỵ biến chứng sinh tiết tả)

Bệnh nhân: Vũ Ph 44 tuổi, Nhà văn Hội văn nghệ TG.
Vọng: Thần sắc tiều tuỵ, tay chân uể oải, mệt.
Văn: Tiếng nỏi nhỏ yếu, mất tiếng.
Vấn: Bệnh nhân khai bệnh khởi phát cách đây 4 tháng với các triệu chứng đi cầu phân nhão, mót rặn, có khi đi cầu không ra phân mà ra bọt có lẫn máu nhầy mũi. Từ 1 giờ đến 2 giờ sáng bụng sôi bắt đi cầu. Sau đó tiếp tục sôi ít và đi cầu suốt ngày, ăn không được. Hai tai ù nghe không rõ tiếng, tay chân uể oải, mệt nói không ra tiếng đã điều trị 2 tháng bằng Emetin có thử phân, thử máu, chụp phim cho biết là bệnh nhân bị bệnh lỵ.
Tiền sử cách đây 2 năm bệnh nhân có bị chứng trầm hàn cố lãnh, từ nửa đêm tới sáng là lên cơn sốt lạnh. Sau chữa bằng YHDT mới thuyên giảm.
Thiết mạch: Trầm tế vô lực.
Quy nạp bát cương: Lý hư.
Quy nạp hội chứng bệnh lý: Xét các triệu chứng trên và thiết mạch thấy 6 bộ trầm tế vô lực là thuộc chính khí hư, mà chính khí hư là tỳ dương và tỳ âm đều hư. Bệnh lâu ngày chữa không khỏi thì chính khí càng suy sụp thêm, khiến cho bệnh nhân kiệt sức, tiếng nói hổn hển mất tiếng, tay chân bất lực, bủn rủn, mà hàng ngày lại đi cầu nhiều lần, mót rặn ra nhầy mũi máu. Tây y đã dùng Emetin 20 ngày cả truyền dịch mà không khỏi, thì thấy rằng do tỳ khí quá hư không kiện vận được.

Tỳ không kiện vận được không thể dùng thuốc thông lợi công hạ được mà phải bồi dưỡng chính khí gia vào các vị cố sáp như Túc xác, Nhục khấu, Kha tử, giải độc như Kim ngân hoa.
Xử phương: Dùng thang Hoắc hương gia vị Túc xác 4g, Kim ngân hoa 20g, Nhục khấu 6g, Kha tử 6g, sắc thuốc xong rót ra chén đổ thêm vào 2 muỗng đường cát quấy đều cho uống. Cho uống 3 thang, tái khám bệnh nhân thấy bớt đi cầu, bớt mót rặn. Cho uống tiếp thêm 4 thang nữa thì hết mót rặn, phân hết nhày mũi máu nhưng còn tiêu phân sệt.
Tái khám thấy mạch đi trầm hoãn, tiếng nói của bệnh nhân hết run và có âm thanh tốt bình thường thêm thần sắc tươi tỉnh trở lại nhưng còn sôi bụng.
Xử phương tiếp thang Hoắc hương chính khí bỏ Túc xác, Kim ngân hoa, gia Thương truật 6g, Phá cố chỉ 8g, Nhục khấu 6g, Ngũ vị tử 2g cho uống liên tục 6 thang, đường tiêu hoá tốt nhưng bệnh nhân khai là hai chân, hai tay tê rần, nặng nề, rốn đau quặn. Xử phương dùng thang Hoắc hương chính khí bỏ Bạch truật gia Thương truật, Bạch thược sao, Ý dĩ, Mộc qua, Lá lốt, Phòng kỷ, Phòng phong cho uống hên tục 10 thang thì các chứng tê rần nặng nề tay chân khỏi hẳn.